KLIMREK

LCA

Klimrek is een VLAIO-landbouwtraject dat opgestart is in september 2019. In dit project werken ILVO, Innovatiesteunpunt en VITO vier jaar lang samen aan een klimaattraject voor melkveehouders, varkenshouders, en akkerbouwers met aardappelen in het teeltplan. Hiervoor gaat een klimaatconsulent 'de boer op' met een gerichte klimaatscan en klimaatkoers om de landbouwers te ondersteunen bij het overstappen naar een meer klimaatvriendelijke en klimaatrobuuste bedrijfsvoering waarbij het gemak voor de landbouwer en de economische haalbaarheid ook in rekening worden gebracht.

De klimaatscan is een bedrijfsspecifieke doorlichtingstool die duidelijk maakt waar de klimaatimpact van het bedrijf ligt. We ontwikkelen per sector een klimaatscan op basis van een levenscyclusanalyse (LCA) waarmee de klimaatconsulent bij de landbouwer langsgaat om de nodige data te verzamelen. Vervolgens komt de consulent langs om maatregelen met doorgerekende scenario’s voor te stellen en te bespreken. Tegelijk wordt een kosten-batenanalyse opgemaakt om ook de economische haalbaarheid in te schatten. 

In de klimaatkoers gaat de klimaatconsulent samen met de landbouwer op zoek naar de klimaatmaatregelen die het bedrijf het meest klimaatvriendelijk en/of klimaatrobuust maken. Hierbij is er ook aandacht voor de praktische haalbaarheid. De consulent zorgt voor verdere ondersteuning en begeleiding bij het toepassen van de klimaatmaatregelen op het bedrijf.

De deelnemende landbouwers worden jaarlijks opgevolgd om zo meerdere klimaatmaatregelen te nemen en de persoonlijke evolutie in kaart te brengen. Ze leren ook van collega's doormiddel van lerende netwerken.

De ontwikkeling van het klimaattraject gebeurt in co-creatie met verschillende stakeholders om het traject zo correct, gebruiksvriendelijk en gedragen mogelijk te maken.

Klimrek heeft als doel de bedrijfsvoering van het landbouwbedrijf klimaatslimmer en/of klimaatrobuuster te maken.

Het traject start bij het nemen van een klimaatscan en eindigt met de implementatie van klimaatmaatregelen zoals uitgestippeld in een bedrijfsspecifieke koers.

De duurzaamheid van het landbouwbedrijf wordt op drie vlakken geëvalueerd: ecologische, economische en sociale duurzaamheid. Daarom omvat de klimaatscan zowel een ecologische impactanalyse om de milieu-impact te berekenen als een kosten-batenanalyse die de economische prestaties evalueert. Voor de berekening van de ecologische impact wordt gebruik gemaakt van levenscyclusanalyse (LCA). Bij het uitstippelen van de klimaatkoers worden potentiële klimaatmaatregelen met de landbouwer afgetoetst op hun werkbaarheid en praktische haalbaarheid.

1. Levenscyclusanalyse (LCA)

Levenscyclusanalyse of LCA

Wat is het?

  • Een meet- en evaluatiemethode voor de milieu-impact van een product integraal over de hele levenscyclus (van grondstof over productie tot gebruik en afvalverwerking)
  • De impact omvat (in)directe emissies en grondstoffenverbruik, vertaald in schade aan het milieu
  • Wat is het principe achter de milieu-impactberekening?
    • LCA vertaalt emissies naar impactcategorieën die halfweg ('midpoint') of, na aggregatie, aan het einde ('endpoint')  geëvalueerd worden. Midpoint-evaluatie geeft aan hoeveel equivalente emissies veroorzaakt worden tijdens een productieproces (bv. in kg CO2-equivalenten), terwijl endpoint-evaluatie aangeeft in welke mate het leefmilieu wordt beschadigd (in aantal soorten per jaar die verdwijnen), de menselijke gezondheid wordt aangetast (in aantal gezonde levensjaren die verloren gaan), of grondstoffen worden uitgeput (in kostprijs om een bijkomende hoeveelheid grondstof te winnen).
    • De berekening steunt op risicomodellen waarbij de onzekerheid stijgt verder in deze 'oorzaak-gevolg' keten.

Wat is het verschil met de ecologische (koolstof)voetafdruk ('carbon footprint')?

  • LCA berekent de milieu-impact in verschillende impactcategorieën (o.a. klimaatverandering, eutrofiëring, verzuring, toxiciteit, etc.)
  • De carbon footprint (CFP) omvat slechts één impactcategorie van een LCA, namelijk de broeikasgasuitstoot [kg CO2-eq.]
  • LCA laat toe om probleemverschuivingen te voorkomen. Een maatregel die gunstig is bij een CFP kan negatieve effecten heben in andere impactcategoriën! 

LCA in vier stappen

1. We definiëren ons doel en bijhorend systeem

  • Systeemgrenzen: wat nemen we wel en niet mee in de berekening?
  • Waar tegenover weeg je de impact af?
    • Emissies en impact worden uitgedrukt per functionele eenheid (FU; bv. per kg product of per hectare)
    • De FU bepaalt het resultaat!
  • Hoe gaan we om met meerdere producten van eenzelfde productieproces?
    • Allocatie: verdelen van de impact over meerdere outputs
    • Fysisch, economisch (meest toegepast) of energetisch

2. We verzamelen de data die nodig zijn volgens stap 1

  • Welke data gebruiken we?
    • Primaire data: zo representatief mogelijk qua ruimte, tijd, proces, etc... op basis van metingen, modellen, boekhouding, ...
    • Secundaire data: databanken zoals Ecoinvent, Agri-Footprint, ...

3. We berekenen de impact van het product voor de verschillende categorieën met de data uit stap 2

  • Welke impactcategorieën zijn van belang?
    • Je analyseert best alle impactcategorieën
    • De relatieve bijdrage in de verschillende categorieën bepaalt welke van belang zijn
  • Welke specifieke methode kan je gebruiken?
    • ILCD = International reference Life Cycle Data System
    • ReCiPe methode

4. We interpreteren de resultaten uit stap 3

  • Identificeer de 'hotspots' 
  • Bepaal potentiële reductie- en/of aanpassingsmaatregelen

 

2. Kosten-batenanalyse

bloem met euroteken

Wanneer de landbouwer een aantal bedrijfsspecifieke klimaatmaatregelen krijgt voorgesteld door de klimaatconsulent, moet niet enkel duidelijk zijn wat ze opbrengen op het gebied van klimaat, maar ook hoe ze inspelen op de kosten en opbrengsten van het bedrijf. Zo is het voor deelnemende landbouwers reeds voor implementatie duidelijk wat de gevolgen zijn van maatregelen op bedrijfsprestaties. 

Omdat we niet alle klimaatmaatregelen in de zelfde mate van detail kunnen doorrekenen, houden we de volgende indeling van klimaatmaatregelen aan:

  • Investeringen.
    • Voorbeeld: hernieuwbare energieproductie (zonnepanelen, vergisting, windmolen).
    • Methode: Investeringsanalyse met berekening van de terugverdientijd, netto actuele waarde, intern rendement en kostenbatenratio. De afschrijvingsduur wordt als tijdshorizon gekozen
  • Verandering in land- , voeder- of veebeheer
    • Voorbeeld: Verandering in bemestingsregime
    • Methode: doorrekening van financiële kosten en baten op relatief korte termijn (de komende boekjaren), gebruikmakend van gemiddelde prijzen en kosten van de voorbije 3 jaar. Langetermijnvoordelen worden enkel kwalitatief geduid.
  • Eenvoudige klimaatmaatregelen met een kost
    • Voorbeeld: Voedersupplement die met verlagend effect op methaanemissie van melkvee
    • Methode: kostprijs afwegen tegen emissiereductie (€/kg CO2-eq)
  • Eenvoudige klimaatmaatregelen met een besparing
    • Voorbeeld: Beter afstellen kunstmeststrooier
    • Methode: Inschatting financiële besparing op jaarbasis, besparing afwegen tegen emissiereductie (€/kg CO2-eq)

Om een eerste idee te hebben welke kosten en opbrengsten zijn gelinkt aan een klimaatmaatregel, maken we voor elk van de 3 sectoren (melkvee, aardappelen, varkens) een schema van de kostenstructuur van een bedrijf. Voor elke klimaatmaatregel kan dan op dit schema worden aangeduid op welke posten die invloed heeft, en welke aspecten allemaal kunnen worden doorgerekend. 

Keuze van klimaatslimme en/of -robuuste maatregelen

Dankzij de output van de klimaatscan kan een bedrijfsspecifieke klimaatkoers uitgezet worden: hoe kan het bedrijf naar een klimaatvriendelijk systeem gestuurd worden? Welke maatregelen (meer info) kunnen er op het bedrijf geïmplementeerd worden? Landbouwer en klimaatconsulent gaan samen aan de slag!

  • Mitigatie: hoe voorkom of reduceer ik mijn milieu-impact?
  • Adaptatie: hoe maak ik mijn bedrijf robuuster tegen de gevolgen van klimaatverandering?
  • Wat is de ecologische effectiviteit en de economische efficiëntie van de klimaatmaatregelen? 
  • Zijn de maatregelen technisch en praktisch haalbaar voor de landbouwer op zijn bedrijf?

 

Ondersteuning van de landbouwer bij implementatie van klimaatmaatregelen

 

Opvolging

De jaarlijkse opvolging becijfert en visualiseert de vooruitgang van de landbouwer en zijn bedrijf na het implementeren van de klimaatmaatregelen.

Via feedback wordt de methodiek verfijnd en verdere (praktijk)kennis opgebouwd.

Het projectteam

  • ILVO: Het Instituut voor Landbouw-, Visserij- en VoedingsOnderzoek heeft heel wat zeer specifieke kennis in huis om een klimaattraject op te zetten: LCA-expertise, expertise in participatieve processen en co-creatietrajecten, expertise in het analyseren van de relatie tussen technische, economische en milieukundige bedrijfsprestaties, expertise in big data en automatiseringsprocessen, en klimaatexpertise. Deze expertises worden volop ingezet in het project. De grootste bijdrage is aan de kennisopbouw en automatisering van de klimaatscans.
    Vanuit ILVO zal het Klimrek project gecoördineerd worden vanuit het Expertisecentrum Landbouw & Klimaat (ILVO-ELK) en Klimrek zal beroep kunnen doen op alle experten van het expertisecentrum in de loop van het project. Daarnaast kan Klimrek beroep doen op het Living Lab Veehouderij en Precisielandbouw als bijkomend overleg- en samenwerkingsplatform om de strategische innovatie (Klimaattraject) te testen en de implementatie ervan te promoten in de praktijk.
  • Innovatiesteunpunt (ISP): De rol van Innovatiesteunpunt zit verweven doorheen heel het project. Als professionele innovatieconsulenten vertalen ze mee de klimaatscan en –koers op maat van de landbouwer in een co-creatieproces en capteren zij de ‘problemen’ op het terrein (bewaking van haalbaarheid en werkbaarheid). Ze vervullen hiermee een belangrijke brugfunctie tussen praktijk en onderzoek. Innovatiesteunpunt neemt het voortouw bij de ontwikkeling van de klimaatkoers. Hun expertise met begeleidingstrajecten en hun brede inhoudelijke kennis worden zo volop uitgespeeld. Dit gebeurt ook in de implementatiefase, waar Innovatiesteunpunt klimaatconsulenten levert die het klimaattraject op 90 bedrijven uitrollen.
  • VITO: Binnen het consortium is de Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek dé partner met een zeer gedegen expertise op vlak van adaptatiemaatregelen, zowel in diversifiëring als kwantificering, naast uiteraard ook expertise op vlak van mitigatiemaatregelen. Door deze expertise te combineren met die van ILVO en Innovatiesteunpunt, wordt het volledige gamma aan klimaatmaatregelen afgedekt binnen het Klimrekproject. Vooral voor de akkerbouwsector is dit een noodzakelijke aanvulling.

De landbouwbedrijven 

Het project focust zich in de eerste plaats op de melkveehouderij, de akkerbouw met aardappelteelt en de varkenshouderij.

De projectondersteuning

Het Vlaams Agentschap Innoveren & Ondernemen (VLAIO) stimuleert en ondersteunt innovatie en ondernemerschap en draagt bij aan een gunstig ondernemersklimaat. De doelstelling is om vanuit een concrete probleemstelling of vraaggedreven opportuniteit van een collectief van ondernemingen, innovatieve oplossingen aan te bieden die op relatief korte termijn toepasbaar zijn en resulteren in zichtbare veranderingen met een duidelijke (economische) meerwaarde voor een ruime doelgroep.

De sectororganisatie Boerenbond en sectorverenigingen BCZ-CBL, Belgapom, en Belpork wensen inzicht in de klimaatimpact van de primaire sectoren en vragen een complete doorlichting. Zij hebben bovendien lopende of startende initiatieven rond verduurzaming in de keten, waarvan het succes sterk afhangt van de belangrijkste schakel in agro-voedingsketen, met name de landbouwers. Immers, de primaire productie draagt over het algemeen voor 70 tot 90% bij aan de carbon footprint van een voedingsproduct. Door klimaatvriendelijk te produceren, kan de marktpositie van agro-voedingsbedrijven versterken.

De begeleidingsgroep

Naast bovenvermelde spelers, worden ook andere stakeholders zoveel mogelijk betrokken: overheidsinstanties, sectorverenigingen, de verwerkende industrie, agri-professionals, proefcentra, lokale besturen, natuurverenigingen,...

Wat kan jouw rol zijn?

Wil jij graag mee instappen in het klimaattraject? Doe mee!

Wil je graag op de hoogte gehouden worden van de vooruitgang en resultaten van klimrek? Blijf op de hoogte!

¨¨